ربيع بن أحمد الأخويني البخاري
80
هداية المتعلمين في الطب ( فارسى )
ذوق است و زفان « 1 » مركبست از كوشت وز « 2 » شرايين بسيار و اعصاب بسيار تا ورا « 3 » حركات ارادى دهذ « 3 » و حس ذوق و با همين منافع كياذ كرديم يكى منفعت « 4 » ديكرست ورا « 4 » كى طعام را گرد دهان بكرداند و زير دندان اندر آرذ تا دندان بتوانذ طعام را خاييدن و زفان « 1 » به دو باره است و لكن يكى غشا ورا گرد اندر كرفته است و « 5 » زراقان آن غشا را بكفانند و سرب « 6 » بوى اندر كشند و « 6 » يا ميخ آهنين بوى اندر كنند و اين جاى زفان « 1 » را هيج زيان ندارذ نه به حركت و نه بنطق و نه بحس ( f . 68 ) لمس و نه بحس ذوق و به زير زفان « 1 » دو غدد « 7 » است كى آن را مولدة اللعاب خوانند « 8 » و دو سولاخ است كى اان را ساكبة اللعاب خوانند ، اين لعاب بوذ كى دهان و حلق بوى تراند و [ محسوس ] « 9 » ذوقمايى بوذ . فى صفة الحلق « 10 » جن كاواكى « 11 » دهان به آخر رسذ به دو قسم شوذ يكى از بيش كلو ورا بتازى حلقوم خوانند « 12 » و يكى « 13 » ديكر از بس [ بسوى ] « 14 » قفا ورا بتازى مرى خوانند و ببارسى سرخه و بدين ناى كلو بر سوى دهان جسمى است غضروفى به شكل برنكانجه « 15 » و ميان اين [ پنكاجه ] « 16 » يكى شكاف است كى هوا بدان
--> ( 1 ) - ف : زبان ( 2 ) - ف : و از ( 3 - 3 ) - ف : حركت دهد ارادى ( 4 - 4 ) - ف : است او را ( 5 ) - ب ه : تا يك لخت نمايد . م : تا يك لخت همىنمايد ( 6 - 6 ) - ف : ندارد ( 7 ) - ف : غدود ( 8 ) - ف : كويند ( 9 ) - از « ف » و « م » افزوده شد . در اصل : محسوش ( 10 ) - ف : باب فى هيئة الحلق ( 11 ) - ف : كاواك ( 12 ) - ب ه : ظ . و ناى كلو و بجشكان قصبة الريه كويند . م : و بجشكان قصبة الريه و ببارسى ناى كلو ف : و ببارسى ناى كلو ( 13 ) - ف : « يكى » ندارد ( 14 ) - از « ف » افزوده شد . ب ه : سوى ( 15 ) - ف : پنكاچه . م : برنكانجه خورد ( 16 ) - از « ف » افزوده شد . در اصل : بتكانجه ، ظاهرا : بنكانجه